In mijn boekenkast staat de kloeke bundel met zijn verzamelde gedichten al heel wat jaren. Een keer gekregen voor mijn verjaardag, of voor Sinterklaas, in een tijd dat gedichten standaard op mijn verlanglijstje stonden. Het is alleen niet het soort gedichten dat je zomaar even ter ontspanning pakt. Wat betreft deelt hij zijn lot met Lucebert, ook prachtige gedichten, maar ik moet altijd wel over een drempel heen.

Op deze hemelvaartsdag vond ik het tijd voor het zwaardere werk. Eerst een begin gemaakt in Adri van der Heijdens Tonio en nu dan de 1061 pagina’s tellende bundel van Gerrit Achterberg, want over zijn werk heb ik het. Vooral bekend vanwege  het doden van de hospita bij wie hij eind jaren ’30 woonde en met wie hij een relatie had. Het verlangen naar en oproepen van de dode geliefde zou een belangrijk thema worden in zijn werk, net als mede door zijn calvinistische achtergrond ingegeven thema’s als zonde en schuld. Achterberg heeft een imposant oeuvre nagelaten, zowel in omvang als in kwaliteit.

Stevige kost dus waar ik mij op deze donderdag aan heb gewaagd. Op een bijzondere symbolische feestdag, die ik tegelijk al net zo moeilijk grijpbaar vind als Pasen. Prachtige woorden, prachtige woorden, dood en verlangen, hoop en liefde, uit de bundel Dead end (1940):

Wederkeer

Een bijna blind verleefd gedacht
legt zich als weten in mij open,
uit schemer van verloren zijn:

eenmaal zal ik weer bij u zijn;
ik doe de deuren naar u open
en zie dat gij mij hebt verwacht.

Gij legt uw handen in de mijn’,
staande duizelt het in de hoofden
van blijdschapsbloed, het uw en mijn,
in eender zoet met het geloofde
bijeen, gij voelt de vele hinden
van het verlangen overlopen
naar verten, die met ze verzwinden.

Uit eeuwen gaan uw ogen open
voor het ontvangen van het vinden.

De verbazing dat er zestien plaatjes zijn bestemd voor de slogan ‘samen geschiedenis schrijven’ in de talen van alle EK-deelnemers. De ergernis over suffe plaatjes van voetballers in actie en die dan nu al dubbel hebben. De prangende vraag of  Seamus Coleman (ook al dubbel!) namens Ierland een onuitwisbare indruk zal gaan maken.

Voor de rest herleef ik helemaal wat ik vier jaar geleden al beschreef… Heerlijk!

Als politicoloog met belangstelling voor politieke partijen en als betrokken GroenLinkser ben ik altijd geïnteresseerd geweest in de procedures voor het samenstellen van een kandidatenlijst. In de trits van functies die politieke partijen  vervullen – recruteren, aggregeren en mobiliseren, door mij het RAM-model gedoopt – is de eerste in de loop van de jaren steeds belangrijker geworden. Waar de binding tussen kiezers en partijen almaar losser wordt en de ene ideologie makkelijk voor de andere wordt ingewisseld, leunen partijen steeds meer op de selectie van geschikte kandidaten. Want ook met een matige uitslag en een matig programma kan een partij die goede bestuurders weet te leveren, toch meeregeren.

In mijn partij is in deze weken in aanloop naar het congres van 30 juni een belangrijke rol weggelegd voor de kandidatencommissie. Zij maakt allereerst een schifting van kandidaten die op basis van hun brief en CV wel of niet worden uitgenodigd en bepaalt daarna op basis van vele vele gesprekken wie voor de kandidatenlijst worden voorgedragen. Door de plots ontbrandende strijd tussen Jolande Sap en Tofik Dibi komt het werk van deze commissie ineens in de schijnwerpers te staan. Dat heeft er vooral mee te maken dat de commissie ook een oordeel uitspreekt over de geschiktheid van kandidaten voor plek één, waarvoor een apart profiel is opgesteld.

Ik ben er heel blij mee dat we zo’n commissie hebben, met veel meer kennis en ervaring dan wij als gewone leden in huis hebben. Wat daar echt in Den Haag gebeurt, hoe zittende Kamerleden functioneren en hoe nieuwelingen zich daarin zouden kunnen voegen, snapt een kandidatencommissie veel beter en kan zij veel beter wegen en beoordelen. Soms blijkt dat een wereld van verschil. In dat opzicht is het volgens mij niet heel anders dan bij een “normale” baan en een “normale” sollicitatie, waar ook een selectiecommissie aan het werk gaat. Dat is ook het vertrouwen dat we als leden aan een kandidatencommissie geven.

Een zorgvuldige procedure, die leidt tot een goed afgewogen voordracht en die recht doet aan de kwaliteiten (en gebreken) van de kandidaten, verdraagt zich soms slecht met openheid en transparantie. Die roep is begrijpelijk en ten dele terecht, omdat omslachtige geheimzinnigheid niet goed is, maar kan het werk van de commissie onnodig onder druk zetten. Nog los van het feit dat het nooit goed is om de regels tijdens het spel te veranderen. Ik ben niet per se tegen een referendum, maar vind wel dat – net als bij het CDA – daaraan vooraf de commissie een oordeel moet uitspreken of de kandidaten die zichzelf een geschikte lijsttrekker vinden, dat ook zijn.

Vanaf menig preekstoel zullen vanochtend interessantere politieke uitspraken zijn gedaan dan door predikante en partijvoorzitter Ruth Peetoom tijdens haar optreden in Buitenhof. Zoals wel meer CDA-politici die fris en enthousiast aan hun klus bezig begonnen, is Peetoom inmiddels bevangen geraakt door de vertrouwde christendemocratische nietszeggendheid. Waarin eigen standpunten en compromissen niet meer uit elkaar te houden zijn, omdat het CDA zó graag wil meebesturen dat het nauwelijks meer weet wat dat is, een eigen standpunt. Wie de verkiezingsprogramma’s van het CDA leest, ziet daar een brij aan kleurloze teksten waar noch VVD, noch PvdA zich een buil aan kunnen vallen. Sterker nog, een ruime congresmeerderheid koos anderhalf jaar geleden voor samenwerking met een partij die van het beledigen van gelovigen een sport heeft gemaakt (oh nee, van het geloof, oh nee, van de ideologie) en Maxime Verhagen jubelde dat er zoveel CDA-punten waren binnengehaald.

Inmiddels heeft het CDA zichzelf herontdekt als sociaal voelende en internationaal georiënteerde partij. Nu kan ik mij de opluchting voorstellen wanneer je van het juk van de PVV wordt bevrijd, maar die klinkt weinig geloofwaardig uit de mond van degenen die deze samenwerking zo vurig hebben verdedigd en effectief het verzet van verstandige partijgenoten hebben gesmoord. Qua opportunisme kent Henk Bleker zijn gelijke niet, maar Liesbeth Spies deed afgelopen week een verdienstelijke poging. Iets met het hoofd en het hart, geloof ik. Overigens viel me de tekstuitleg van Peetoom op dit onderwerp erg tegen, zeker van een theologe.

Afgelopen donderdag mocht ik mijn studenten iets uitleggen over partijstrategieën: de politicoloog Kaare Strøm onderscheidt hierbij het streven naar stemmen (vote-seeking), beleid (policy-seeking) en regeringsmacht (office-seeking). Politieke partijen proberen een voor henzelf geschikte combinatie van deze drie strategieën te vinden. Het is logisch dat je om mee te regeren een aantal zetels nodig hebt – en bij een grote verkiezingszege kan men niet zomaar om je heen. Maar als je inhoudelijk heel ver van anderen afstaat, wordt dat regeren ondanks een groot aantal zetels misschien toch lastig. Op mijn vraag welke partij in Nederland vooral door office seeking wordt gekenmerkt, was het antwoord rap en zonder enige twijfel: dat is het CDA. En we hebben zeker niet alleen maar linkse studenten in Utrecht…

Ergens vind ik het toch wel jammer dat het CDA weer terug bij af is. Ik luister altijd graag naar de verhalen van Jack de Vries (zelfs bij DWDD), maar nu hij campagneleider van Eerlijk Helder Henk is, heeft hij voor mij toch wel definitief afgedaan. Ik begon tot mijn eigen verbazing Maxime Verhagen tijdens zijn optreden bij Pauw & Witteman zowaar een beetje sympathiek te vinden en juist nu verlaat hij de politiek. Mijn enige hoop is nog gevestigd op Sybrand van Haersma Buma, die al sinds ik hem als beginnend Kamerlid aan het werk zag, een prettige en betrouwbare indruk maakt. Maar ja, hij zal wel lijsttrekker worden en we weten wat dat met een CDA’er doet.

Als de zure reacties van een lange stoet PvdA’ers op het akkoord van de moedige vijf iets laat zien, is het wel dat zij nog erg moeten wennen aan een GroenLinks dat eigenwijze eigen keuzes maakt. Sommigen lijken GroenLinks nog steeds te zien als de ten onrechte verzelfstandigde groene of linkse vleugel van de PvdA. Het idee dat die zelf plannen zouden kunnen maken, coalities kunnen sluiten en resultaten boeken, dringt na al die jaren nog steeds moeizaam door. Het is als een vader die ontdekt dat zijn dochter volwassen is geworden en zelf wel bepaalt met wie zij wil zoenen…

Als er één partij is die aan de linkse samenwerking heeft getrokken, dan is het GroenLinks. Maar wij hebben ook steeds moeten constateren dat als het er echt op aan kwam, de PvdA ons in de steek liet. Niet zo verwonderlijk dus een andere koers te wagen. De steeds klemmendere omhelzing van PvdA en SP maakte het bovendien ook niet makkelijk tot échte hervormingen te komen. Om nog maar te zwijgen van de houding van ‘het zal een PvdA-akkoord zijn, of het zal niet zijn’  die voor onderhandelingen van geven en nemen niet echt bevorderlijk is.

In ons omringende landen hebben groene partijen al lang gekozen voor een eigen, zelfstandige koers, met een progressieve en optimistische agenda. Soms met, soms zonder de sociaal-democraten. In eigen land zijn er in heel wat gemeenten en provincies goede ervaringen opgedaan met coalities waar de PvdA eens een keer niet in zat. Zelf denk ik nog altijd met veel plezier terug aan de Noord-Hollandse combinatie VVD-CDA-GL-D66 waar ik tussen 2003 en 2007 deel van uit mocht maken.

Eindelijk lijken we het motto ‘ideeënpartij op zoek naar macht’ serieus te nemen. Natuurlijk moet je dan ook forse tegenvallers slikken en er blijven bezuinigingen staan die voor GroenLinks bepaald niet fijn zijn. Maar de PvdA snapt toch ook dat je nooit alles kunt binnenhalen en alles wat ongewenst is kunt terugdraaien – remember Balkenende-IV. De moed die mijn partij de afgelopen week heeft getoond en de positieve reacties die daarop volgden, maken mij trots GroenLinkser te zijn. Ik hoop van harte dat we dit in de komende campagne kunnen laten zien en na september dit in regeringsdaden kunnen gaan omzetten. Want wij zijn er klaar voor. Nu de PvdA nog.

Het gaat niet om het doel, maar om de reis ernaar toe. Deze tegeltjeswijsheid omschrijft  behoorlijk goed het gevoel dat ik telkens weer heb in de aanloop naar Pasen. Omdat ik de beleving van de reis – de vastentijd en de Goede Week – zoveel mooier en betekenisvoller vind dan de manier waarop het bereiken van het doel wordt gevierd.

Misschien heeft het er mee te maken dat met Pasen het triomfalistische geluid klinkt waar ik ook op andere momenten in het jaar last van heb. In een tijd dat de kerk juist nederigheid en bescheidenheid past, voel ik mij ongemakkelijk bij teksten als ‘U zij de victorie, nu en immermeer’. De overwinningsmuziek verdringt de verwondering, het besef dat door de dood heen het leven is teruggekomen. De stille blijdschap wordt overschreeuwd.

Eigenlijk zou ik het vieren van Pasen willen beperken tot de overgang van de zaterdag  naar de zondag. Mij raken het stille wachten in de nacht en de voorzichtige komst van het licht meer dan het bombast van de volgende morgen. De nieuwe paaskaars die gaat branden, de eerste slok wijn na weken van matiging. En dan met een licht gevoel in het hoofd naar huis, een glimlach om de mond.

Licht dat terugkomt
Hoop die niet sterven wil
Vrede die bij ons blijft

Er zijn niet zoveel momenten waarop ik stilsta bij mijn leeftijd. Af en toe word ik ermee geconfronteerd als ik mij bedenk dat onze huidige lichting eerstejaars studenten werd geboren in de tijd dat ik mijn weg begon te vinden op de middelbare school. Als ik de gedachten dan nog wat verder laat dwalen, denk ik nog wel eens aan mijn eigen eindexamen en alle boeken die ik toen voor Nederlands, Frans, Duits en Engels mocht lezen.

Voor Nederlands stonden naast 25 boeken ook nog tien gedichten op het programma. Ergens bij mijn ouders zou mijn lijstje nog moeten liggen, inclusief de aantekeningen die ik erbij had gemaakt. Van het mondeling herinner ik me vooral dat ik werd doorgezaagd over een gedicht van Jan Arends ‘Ik/ schrijf gedichten/ als dunne bomen’ wat bevestigde dat mijn gedichtkeuze wellicht wat te ambitieus was voor een nog niet 18-jarige. Verder verliep het gesprek overigens uitstekend.

Een ander gedicht van de lijst, Tegen de avond van Elly de Waard, koester ik en lees ik nog vaak met plezier terug. Maar ja, daar werd geen vraag over gesteld…

Tegen de avond, als het gegil
van de dag wegsterft en het strand
leeg raakt, de zee kalmer wordt
met een brede langgerektheid
die zich als een verzadigdheid
van alle geluid van je meester maakt

en zich een zachte nevel
als grijs leder over alles uitspreidt

dan aan te schuiven op een verloren
zitplaats tussen de gedempte stemmen
en het deinen van het water
en bij het getij van beide
dan weer wel en dan weer niet
te horen

Toen ik dinsdag, of moet ik zeggen woensdag, om 4.15 in bed stapte, wist ik dat de wekker iets meer dan twee uur later ongenadig zou gaan. Ik realiseerde mij dat mijn verslaving aan politiek ernstig is en er nu eenmaal ‘s nachts vaak spannende dingen gebeuren. Oftewel, van mijn voornemen om niet te wachten op de uitslag van Ohio of de speech van Mitt Romney – die zoals verwacht vrij beroerd was –  kwam weinig terecht.

In de eerste nacht die ik mij goed herinner, vierden we met GroenLinks in Amsterdam de eerste en enige grote zege – de 11 Kamerzetels van 1998. Ook in 2010 was het feest, toen we op 10 zetels kwamen en het ondanks de weinig sfeervolle omgeving van Nieuwspoort een memorabele avond werd. Na een lange rit in de nachttrein en een halfslaapje op Utrecht Centraal was ik helemaal klaar om met studenten en collega’s in een volle zaal terug te blikken op de uitslag.

En hoewel ik de nacht van Schmelzer net niet heb meegemaakt, wordt dat gecompenseerd door de nacht van Wiegel en de nacht van Van Thijn, waarbij de eerste het qua spanning en acteerwerk ruimschoots wint. Op een andere bijzondere nacht werd een paar dagen geleden uitgebreid teruggeblikt: de discussie waarin Melkert wel wat vrolijker had mogen zijn. Wat betreft Nederlandse politieke tv-nachten mijn persoonlijk hoogtepunt.

Maar niets haalt het bij de nacht waar ik al maanden naar had uitgekeken. Het euforische gevoel toen de magische grens van 270 kiesmannen was gepasseerd. Van de drukte in de Melkweg naar de stilte en de tranen thuis op de bank bij wederom een memorabele speech. Obama’s historische winst in een nacht om nooit te vergeten. Maar ook dan hakt de alcohol er de volgende ochtend flink in…

Na drie dagen BHV-cursus is mij wel weer duidelijk geworden dat ik lichtelijk onhandig ben. Maar goed, elke groep heeft ook een schlemiel nodig die onnodig veel blusmateriaal laat ontsnappen in een gevecht met de borgpen. Of  de stabiele zijligging zo chaotisch uitvoert dat je twee rondjes om het slachtoffer moet maken om alle armen en benen goed neer te leggen. Maar na vanochtend kan ik gelukkig melden dat ik voor zowel eerste hulp als brandbestrijding het praktijkexamen heb gehaald. Iets van een slechte generale en een goede uitvoering.

Al vroeg was duidelijk dat ik best een intelligent mannetje was, zolang het ging om taal, rekenen, geschiedenis of begrijpend lezen, maar dat ik niet erg praktisch was. Op de lagere school moest ik oefenen met allerlei ruimtelijke tekeningen en kreeg ik het advies met technisch lego te gaan spelen. Dat heb ik één dag volgehouden. Voor mij pleit wel dat ik met gewone lego hele dorpen en steden heb gebouwd en ook dol was op het tekenen van uitgebreide plattegronden.

Bij mijn rijlessen, gelukkig al weer heel wat jaren geleden, merkte ik mijn gebrek aan praktische intelligentie aan het onvermogen om routineuze handelingen routineus uit te voeren. Wat weer als voordeel heeft dat je elke keer iets anders verkeerd doet… Ergens gaat er tussen mijn hersenen, die precies weten wat er moet gebeuren en mijn handen of voeten die het moeten uitvoeren, iets mis.

Misschien helpt het als ik een week lang alleen maar mensen in een stabiele zijligging moet brengen om alsnog dat ritme te krijgen. Nu werkt het namelijk zo dat ik in mijn hoofd alle stappen voor me zie (bijna letterlijk de betreffende pagina uit het handboek) en die stappen vervolgens één voor één uitvoer. Een automatisme zoals bij sommige anderen is het net geworden. Iets vergelijkbaars geldt voor de combinatie van dat wat brandt en dat waarmee je het blust. Ik zie een tabel in mijn hoofd in plaats van een logisch middel dat past bij het soort stof dat in de brand staat.

Kortom, het was een boeiende confrontatie met mijn eigen beperkingen en een hele opluchting dat ik het er toch nog redelijk vanaf heb gebracht. En ik heb geleerd:  als er echt iets aan de hand is, roep je professionele hulp in. Beter voor mij en beter voor u.

Nog een laatste slok water, ongedurig heen en weer lopen, de oneliners een laatste keer oefenen. Het podium op, na lange bange minuten in de coulissen. Half verblind door het licht de zaal inkijken en je verhaal houden, met de tijd die onverbiddelijk naar 0:00 terugtikt. Daarna de spanning van de stemuitslagen die op het grote scherm verschijnen. Het zijn de wandelgangen, de flyers, de speeches en de stemkastjes die ik niet graag zou willen missen.

Het is geen onlogisch voorstel van het partijbestuur om alle leden via een referendum te betrekken bij het vaststellen van de kandidatenlijst. Andere (liberale) partijen doen het al en het past bovendien in een tijd waarin wordt geroepen om meer directe invloed van burgers. Het geeft een veel grotere groep dan de 700 of 800 leden die op een congres komen, de mogelijkheid de koers van de partij mede te bepalen.

Het voorstel versterkt daarnaast de rol van de kandidatencommissie. In plaats van een indeling van geschikte kandidaten in blokken, zal de commissie (weer) een voordracht per plek maken. Dit sluit aan bij het toegenomen belang van rekrutering en selectie. Een partij die kiezers wil overtuigen én mee wil regeren, heeft goede en geloofwaardige kandidaten nodig. Niet voor niets wordt ook bij GroenLinks flink gescout en getraind; daarbij past een stevige rol voor de kandidatencommissie.

Het probleem is echter dat het voorstel twee doelen nastreeft, die lastig met elkaar te zijn verenigen. Aan de ene kant professionalisering door meer op de expertise en inzichten van de kandidatencommissie te steunen, aan de andere kant democratisering door de lijst door veel meer mensen te laten samenstellen. Het grote risico is vervolgens dat de lijst die via een referendum tot stand komt, alsnog flink van het advies van de commissie afwijkt, meer dan op een congres. Zeker omdat het niet mogelijk is in het referendum met één druk op de knop de voordracht integraal over te nemen.

Tijdens het congres wordt per plek gestemd en ontvouwt de kandidatenlijst zich geleidelijk. Wie vindt dat er intussen wel genoeg vrouwen, Amsterdammers of voormalige DWARS’ers op staan, kan dat bij volgende stemmingen compenseren. Bij een referendum, met alle stemmen in één keer, is het resultaat heel wat onvoorspelbaarder en ontbreekt de mogelijkheid halfweg bij te sturen.

Ik vind dat (partij)democratie best een beetje tijd en energie mag kosten. En hoe veel moeite is het eigenlijk om een middag naar een congreszaal te komen en een keer of dertig op een stemkastje te drukken? Bovendien is het congres laagdrempelig: niet alleen geselecteerde afgevaardigden zijn welkom, maar alle leden mogen komen.

Tot slot: de twee minuten waarin een kandidaat zich op een congres presenteert, zeggen niet alles over haar of zijn kwaliteiten. Ze komen echter wel het dichtst bij datgene wat daarna ook van een volksvertegenwoordiger wordt verwacht: spreken in het openbaar, verbinding maken, jezelf en je ideeën verkopen en anderen overtuigen. Een gelikte website maken is niet zo moeilijk en menigeen kan gevat uit de hoek komen op twitter of facebook. Maar daar op dat podium moet het écht gebeuren. Waar kandidaten hebben gestraald, maar ook zijn gestraald. Een traditie om in ere te houden.

Dit opiniestuk staat ook in het GroenLinks Magazine van februari